หากอ่าน พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร จากชั้นหนังสือส่วนพระองค์ ภาพสะท้อนที่เห็นคือ นักมนุษยศาสตร์ผู้เปิดโลกกว้าง เชื่อมโยงตะวันออกและตะวันตกผ่านภาษา วรรณกรรม และศิลปะ คอลเลกชันหนังสือของพระองค์จึงมิใช่เพียงแหล่งสะสมหนังสือโบราณ หากแต่เป็นขุมทรัพย์ความรู้ ที่ยังคงส่งแรงบันดาลใจสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน
พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร (หม่อมเจ้าธานีนิวัต โสณกุล, พ.ศ. 2428–2517) อดีตผู้สำเร็จราชการ และประธานองคมนตรีในสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ทรงสำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด สาขาบูรพคดีศึกษา (Oriental Studies) ซึ่งกลายเป็นรากฐานสำคัญที่สะท้อนถึงความสนพระทัยลึกซึ้งด้านภาษาศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมตะวันออก
หนังสือส่วนพระองค์กว่า 3,000 เล่ม ครอบคลุมหลากหลายสาขาวิชา ทั้งประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ศาสนา และวรรณกรรม เขียนขึ้นในภาษานานาชาติกว่า 12 ภาษา อาทิ ไทย อังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมัน บาลี สันสกฤต และอิตาเลียน
คอลเลกชันอันทรงคุณค่านี้ได้มอบให้แก่หอสมุดกลาง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2526 โดยธิดาของพระองค์ คือ ม.ร.ว.หญิงสุพิชชา โสณกุล และ ม.ร.ว.หญิงนิวัติวาร ณ ป้อมเพชร พร้อมทั้งมอบตู้หนังสือโบราณ ทั้งของเดิมและที่สร้างขึ้นใหม่เลียนแบบตู้เดิมของพระองค์ เพื่อคงไว้ซึ่งบรรยากาศและคุณค่าทางประวัติศาสตร์
หนังสือแต่ละเล่มไม่เพียงสะท้อนความสนพระทัยของเจ้าของ แต่ยังสะท้อนสายใยเชื่อมโยงระหว่างโลกตะวันออกและตะวันตก ระหว่างอดีตกับปัจจุบัน และทุกครั้งที่เราหยิบหนังสือเหล่านี้ขึ้นมาอ่าน สายธารแห่งปัญญาก็ยังคงบอกเล่าเรื่องราว สืบต่อแรงบันดาลใจมาสู่ผู้อ่านในวันนี้และวันข้างหน้า
แล MYTH ผ่าน Rare Books
จากหนังสือส่วนพระองค์ พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร
ด้วยรากฐานจากการศึกษาด้านบูรพคดีศึกษา หนังสือว่าด้วยเทพปกรณัมตะวันออกจึงปรากฏอยู่อย่างโดดเด่นในคอลเลกชันส่วนพระองค์ของกรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร หนังสือแต่ละเล่มเสมือนประตูสู่โลกแห่งตำนาน ปรัชญา และศิลปวัฒนธรรม ที่ถักทออารยธรรมตะวันออกไว้อย่างงดงาม
ในชั้นหนังสือปรากฏ Ramayana มหากาพย์อินเดียที่เล่าอภิมหาสงครามระหว่างพระรามกับทศกัณฐ์ เรื่องราวอันยิ่งใหญ่ที่กลายเป็นรากฐานของ รามเกียรติ์ ในวรรณคดีไทย ถัดมา คือ The Bhagavad-Gita, or, The Lord’s Song (ภควัทคีตา) “บทเพลงแห่งพระผู้เป็นเจ้า” ฉบับตีพิมพ์เมื่อ ค.ศ.1918 คัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาฮินดู โดยเฉพาะในนิกายไวษณพ ถ่ายทอดปรัชญา ศาสนา และจริยธรรม ผ่านบทสนทนาลึกซึ้งระหว่างพระกฤษณะกับอรชุน
นอกจากนี้ยังมี Sakùntala: Riduzione in tre atti, un prologo ed un epilogo ผลงานของ Erminio Robecchi-Brivio ที่ดัดแปลงจากวรรณคดีสันสกฤต Abhijñānaśākuntalam ผลงานกาลิทาส กวีเอกผู้ได้รับการยกย่องสูงสุดในอินเดียโบราณ เรื่องราวความรักโศกนาฏกรรมของนางศกุนตลาที่กลายเป็นหนึ่งในตำนานคลาสสิกและเป็นแรงบันดาลใจสู่ผลงานสร้างสรรค์อีกมากมายในยุคต่อมา
ในหมวดหนังสือภาษาไทย ประชุมปกรณัม ซึ่งรวบรวมตำนานและนิทานจากหลายวัฒนธรรม อาทิ นิทานอิหร่านราชธรรม 12 เรื่อง ซึ่งดัดแปลงจากต้นฉบับอินเดียและถ่ายทอดสู่ภาษาไทยมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช, ปักษีปกรณัม ว่าด้วยนกในตำนาน, ปีศาจปกรณัม และ นนทุกปกรณัม หนังสือเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงคติความเชื่อและหลักธรรมที่หยั่งรากลึกในวรรณคดีตะวันออก
ไม่เพียงแต่อารยธรรมตะวันออก คอลเลกชันยังมีหนังสือจากโลกตะวันตก เช่น A Handy Classical Dictionary คู่มือที่รวบรวมเรื่องราวบุคคลสำคัญในตำนานกรีก–โรมัน พร้อมคำอธิบายเกี่ยวกับที่มาและความหมาย ตั้งแต่เทพเจ้า เทพธิดา วีรบุรุษ วีรสตรี จนถึงสัตว์ประหลาด สิ่งมีชีวิตในตำนาน ตลอดจนบุคคลและสถานที่ทางประวัติศาสตร์ที่มีบทบาทในโลกคลาสสิก
เมื่อเรื่องเล่าเหล่านี้มารวมอยู่ในคอลเลกชันเดียวกัน เราจึงเห็นได้ว่า “ปกรณัม” หาใช่เพียงนิยายปรัมปรา หากแต่คือ คลังภูมิปัญญาและกระจกเงาแห่งชีวิต ที่สะท้อนความคิด ความเชื่อ และจิตวิญญาณของมนุษย์ได้อย่างชัดเจนเหนือกาลเวลา
.
ห้องหนังสือหายากชวนมาชมนิทรรศการหนังสือ"แลเทพ กับ Rare Books สำรวจเทพเจ้าในเรื่องเล่าของมนุษย์" ที่ชั้น 6 ห้องหนังสือหายาก ศูนย์สารสนเทศประเทศไทยและประชาคมอาเซียน สำนักงานวิทยทรัพยากร จุฬาฯ เวลาทำการ วันจันทร์ - วันศุกร์: 8.00-19.00 น. และวันเสาร์ 9.00-18.00 น.
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Facebook Fanpage: Rare books collection